«Μαύρα μαντάτα» στο δημογραφικό: Πληθυσμιακή κατακρήμνιση τις επόμενες δεκαετίες «βλέπει» το ΙΟΒΕ

Η εγχώρια αλλά και η εισαγόμενη μετανάστευση διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο δημογραφικό ζήτημα της Ελλάδας. Στο χειρότερο σενάριο, η έρευνα του ΙΟΒΕ εκτιμά ότι χωρίς μετανάστευση, ο πληθυσμός της Ελλάδας θα υποχωρήσει στα 5,7 εκατομμύρια το 2100.

Σε σύγκριση με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, η Ελλάδα αναμένεται να καταγράψει σημαντικά εντονότερη πληθυσμιακή συρρίκνωση τις επόμενες δεκαετίες. Ενώ η ευρωζώνη προβλέπεται να εμφανίσει περιορισμένη μείωση της τάξεως του 5% έως το 2100 (σε σχέση με το 2020, με το βασικό σενάριο), η Ελλάδα κατατάσσεται μεταξύ των χωρών με τη μεγαλύτερη προβλεπόμενη υποχώρηση πληθυσμού.

Αν και κατά την περίοδο 1960-2020 η χώρα παρουσίασε πληθυσμιακή αύξηση συγκρίσιμη με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, για την περίοδο 2021-2100 προβλέπεται να βρεθεί στις χαμηλότερες θέσεις της κατάταξης, με ποσοστιαία μείωση σημαντικά υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Μεταβολές και στην πληθυσμιακή διάρθρωση κατά φύλο

O πληθυσμός στην Ελλάδα προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 9,5 εκατομμύρια το 2050 και να περιοριστεί περαιτέρω στα 8,1 εκατομμύρια έως το 2100. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μεταβολή της πληθυσμιακής διάρθρωσης κατά φύλο, με προβλεπόμενη αναστροφή ορισμένων δυναμικών μετά το 2070, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τις διαφοροποιήσεις στη θνησιμότητα και τη γήρανση του πληθυσμού.

Μέχρι τα μέσα του αιώνα, οι αποκλίσεις μεταξύ των εναλλακτικών σεναρίων προβολής παραμένουν σχετικά περιορισμένες. Στα δυσμενέστερα σενάρια, αυτά της χαμηλής γονιμότητας και μηδενικής μετανάστευσης, ο πληθυσμός εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί περίπου στα 9,1 εκατομμύρια το 2050, έναντι 9,6 εκατομμυρίων στο σενάριο υψηλής μετανάστευσης. Η περιορισμένη αυτή διαφοροποίηση οφείλεται στο γεγονός ότι οι μεταβολές στις βασικές δημογραφικές παραμέτρους αποτυπώνονται στο συνολικό μέγεθος.

Βασικό (baseline)

• Προβολές πρόσφατων τάσεων με την υπόθεση μερικής σύγκλισης μεταξύ των χωρών της ΕΕ σε όρους γονιμότητας, θνησιμότητας και μετανάστευσης

Καθόλου μετανάστευση (no migration)

• H καθαρή μετανάστευση μηδενίζεται σε κάθε έτος ολόκληρου του ορίζοντα προβολής

Χαμηλή μετανάστευση (lower migration)

• H καθαρή μετανάστευση είναι 33% χαμηλότερη από ό,τι στις βασικές παραδοχές, σε κάθε έτος ολόκληρου του ορίζοντα προβολής

Υψηλή μετανάστευση (higher migration)

• H καθαρή μετανάστευση είναι 33% υψηλότερη από ό,τι στις βασικές παραδοχές, σε κάθε έτος ολόκληρου του ορίζοντα προβολής

Χαμηλή γονιμότητα (lower fertility)

• Tα ποσοστά γονιμότητας είναι χαμηλότερα κατά 20% από ό,τι στις βασικές παραδοχές, σε κάθε έτος ολόκληρου του ορίζοντα προβολής

Χαμηλή θνησιμότητα (lower mortality)

• Tα ποσοστά θνησιμότητας μειώνονται έτσι ώστε το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση να αυξηθεί κατά περίπου δύο έτη έως το 2070 σε σύγκριση με τις βασικές παραδοχές του πληθυσμού με σημαντική χρονική υστέρηση, καθώς οι επιδράσεις τους συσσωρεύονται σταδιακά σε βάθος δεκαετιών.

Η εικόνα διαφοροποιείται αισθητά μετά το 2050, καθώς οι αποκλίσεις μεταξύ των σεναρίων εντείνονται σημαντικά. Στο σενάριο υψηλής μετανάστευσης, η συνολική μείωση του πληθυσμού μεταξύ 2022 και 2100 περιορίζεται στο 16%, με τον πληθυσμό να ανέρχεται σε 8,9 εκατομμύρια. Αντίθετα, στο βασικό σενάριο η μείωση εκτιμάται στο 23%, ενώ στο σενάριο μηδενικών μεταναστευτικών ροών η συρρίκνωση μπορεί να φθάσει το 45%, οδηγώντας τον πληθυσμό στα 5,7 εκατομμύρια έως το τέλος του αιώνα.

Οι διαφοροποιήσεις στα επίπεδα γονιμότητας και θνησιμότητας επηρεάζουν επίσης τη μελλοντική πορεία, αν κα σε μικρότερο βαθμό σε σύγκριση με τη μετανάστευση. Το εύρημα αυτό αναδεικνύει τον κρίσιμο ρόλο των μεταναστευτικών πολιτικών στη διαμόρφωση της μακροχρόνιας δημογραφικής τροχιάς της χώρας, χωρίς να υποβαθμίζεται η σημασία παρεμβάσεων που στοχεύουν στη στήριξη της γονιμότητας και στη βελτίωση της υγείας του πληθυσμού